Ελεύθερη Κατάδυση - Ψαροτούφεκο

Είμαι ο Βασίλης Γκαρούτσος, ζω στην Ελλάδα και είμαι επαγγελματίας εκπαιδευτής ελεύθερης κατάδυσης και υποβρύχιας αλιείας.

Μέσα από την ελεύθερη κατάδυση μπορεί κανείς να αποκτήσει τις βασικές αθλητικές ικανότητες για να εξελιχθεί στη συνέχεια και να αποκτήσει εμπειρία στο υποβρύχιο κυνήγι. Πολλοί άνθρωποι αγαπούν την υποβρύχια δραστηριότητα με άπνοια επειδή συνειδητοποιούν ότι μπορούν να καταφέρουν τελικά αυτό που αρχικά νόμιζαν πως ήταν αδύνατον! Πολλοί άνθρωποι ενισχύουν την αυτοπεποίθησή τους όταν κάνουν ελεύθερη κατάδυση ή υποβρύχιο κυνήγι. Όλη αυτή η εμπειρία αλλάζει τον τρόπο με τον οποίον αντιλαμβάνονται τον ίδιο τους τον εαυτό!

Κάνω ψαροτούφεκο χωρίς τη βοήθεια αναπνευστικής συσκευής. Αντί αυτού, χρησιμοποιώ τεχνικές αυτοσυγκέντρωσης επιβραδύνοντας συνειδητά το μεταβολισμό μου με σκοπό να παρατείνω την περίοδο που μπορώ να παραμείνω βυθισμένος στο νερό με μία μόνο ανάσα.

Με μια ανάσα, το ταξίδι είναι σύντομο, αλλά νιώθω ότι είναι τόσο ξεχωριστό που με κάνει να θέλω να επιστρέφω συνεχώς εκεί. Όταν καταδύομαι νιώθω πως ο χρόνος σχεδόν σταματά. Νιώθω πως η αισθητική και η αντιληπτική λειτουργία μου σχεδόν ξεπερνούν τα φυσικά όρια που επιβάλλει το ανθρώπινο σώμα. Νιώθω πως ανήκω ολοκληρωτικά στο υγρό στοιχείο που με περιβάλλει. Νιώθω ότι εκεί κάτω τα πάντα συνδέονται με απόλυτο τρόπο.

Με μια ανάσα, το ταξίδι είναι σύντομο, αλλά νιώθω ότι είναι τόσο ξεχωριστό που με κάνει να θέλω να επιστρέφω συνεχώς εκεί. Όταν καταδύομαι νιώθω πως ο χρόνος σχεδόν σταματά. Νιώθω πως η αισθητική και η αντιληπτική λειτουργία μου σχεδόν ξεπερνούν τα φυσικά όρια που επιβάλλει το ανθρώπινο σώμα. Νιώθω πως ανήκω ολοκληρωτικά στο υγρό στοιχείο που με περιβάλλει. Νιώθω ότι εκεί κάτω τα πάντα συνδέονται με απόλυτο τρόπο.

Για εμένα το ψαροτούφεκο είναι μια παραδοσιακή πρακτική της ελληνικής αλιευτικής κουλτούρας. Το ψαροτούφεκο είναι κάτι που έκαναν οι πρόγονοί μου. Δεδομένου ότι οι αρχαίοι Έλληνες ζούσαν κοντά στη Μεσόγειο Θάλασσα, είχαν μάθει από νωρίς στην ιστορία τους να ψαρεύουν από τη στεριά και από βάρκες, δραστηριότητες που απεικονίζονται σε τοιχογραφίες στα νησιά της Θήρας (σημερινή Σαντορίνη) και της Μινωικής Κρήτης. Τα ψάρια και τα οστρακοειδή αποτελούσαν σημαντικό μέρος της διατροφής τους. Οι Έλληνες ψάρευαν ανέκαθεν με καμάκια, στην ακτή αλλά και κάτω από το νερό. Χρησιμοποιούσαν συχνά τη φωτιά για να δελεάσουν τα ψάρια και έψαχναν με το χέρι στη θάλασσα σαν γνήσιοι τροφοσυλλέκτες. Ο Όμηρος κάνει αρκετές περιγραφές των μεθόδων αλιείας της αρχαίας Ελλάδας, με σαφείς αναφορές σε δίχτυα, πετονιές και σπάγκους και φυσικά μεγάλα καμάκια.


Αν και πολλά από αυτά που γνωρίζουν σήμερα οι Έλληνες για τους πρώτους προγόνους του Homo profundus μεταβιβάστηκαν κυρίως μέσω της προφορικής παράδοσης, υπάρχουν αναφορές σε αρχαία κείμενα που αποδεικνύουν ότι στην Κλασική Εποχή της Αθήνας του Περικλή, τον 5ο π.Χ. αιώνα, οι Έλληνες λάτρευαν τις λαχταριστές γεύσεις και ιδιαίτερα τα μεγάλα και φρέσκα ψάρια.

Ο Έλληνας ιστορικός Πολύβιος (202 π.Χ. – 120 π.Χ.), στο έργο του “Οι Ιστορίες”, περιγράφει το κυνήγι ξιφία χρησιμοποιώντας καμάκι με αγκαθωτή και αποσπώμενη κεφαλή. Ο Έλληνας συγγραφέας Οππιανός κάπου ανάμεσα στο 177 και 180 μ.Χ. συνέγραψε μια μεγάλη πραγματεία για τη θαλάσσια αλιεία, το ποίημα “Αλιευτικά”. Πρόκειται για την πρώτη τέτοια εργασία που έχει διασωθεί ανέπαφη. Ο Οππιανός αναλύει διάφορα μέσα αλιείας, συμπεριλαμβάνοντας το καμάκι και την τρίαινα στις περιγραφές του.

Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική παράδοση, η θάλασσα και η ξηρά ήταν πνευματικά βασίλεια, και όλοι οι κάτοικοι – φυτά, ζώα και άνθρωποι – ήταν πλάσματα, τα οποία συνδέονταν μεταξύ τους. Σύμφωνα μάλιστα με τους οπαδούς της διδασκαλίας του Πυθαγόρα, η ψυχή ενός ανθρώπου μπορούσε να μπει στα ψάρια. Οι πρώτοι Έλληνες Homo profundus συνέθεσαν ποιήματα και ιστορίες για τη θάλασσα και έκαναν προσφορές συγκεκριμένων ειδών αλιευμάτων στους προγόνους τους. Το έθιμο της θυσίας των ψαριών στους θεούς για να διασφαλιστεί η καλή τύχη ήταν κάτι συνηθισμένο για εκείνη την εποχή.

Υπάρχει κάτι στο ψαροτούφεκο με ελεύθερη κατάδυση που του δίνει αυτό το είδος αρχέγονης αίσθησης που διέπει κάθε κυνήγι. Μεταξύ των κυμάτων, εκεί έξω, στο κυνήγι για ψάρι, βρίσκω μια αίσθηση ικανοποίησης που έχει διάσταση πνευματική. Για μένα, το ψαροτούφεκο επισφραγίζει την ένταξη στον κύκλο της ζωής και τη συμμετοχή στο οικοσύστημα, γιατί μου δίνει τη δυνατότητα να φάω ένα ψάρι που έπιασα με τα ίδια μου τα χέρια. Υπάρχει κάτι στο να βουτάει κανείς στα βαθιά κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας και στο κυνήγι σε ένα περιβάλλον όπου οι άνθρωποι δεν έχουν φυσικό πλεονέκτημα επιβίωσης, το οποίο δίνει στους υποβρύχιους κυνηγούς μια απροσδόκητη προοπτική και μια ιδιαίτερη σημασία για την ύπαρξή τους σε αυτόν τον κόσμο.

Το άθλημα της υποβρύχιας αλιείας έγινε δημοφιλές στις αρχές της δεκαετίας του 1930 και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο εξαπλώθηκε γρήγορα σε όλο τον πλανήτη. Το 1988 σε ηλικία πέντε ετών, ο πατέρας μου με δίδαξε πώς να κυνηγώ το χταπόδι με το ψαροτούφεκο. Όταν είμαι στη θάλασσα, παρατηρώ το περιβάλλον και κινούμαι βάσει όσων μου δίδαξαν ο παππούς μου, ο πατέρας μου και ο θείος μου. Γνωρίζω ότι η κληρονομιά τους είναι σημαντική για το μέλλον της αλιευτικής μας κουλτούρας γι’ αυτό και όσα μου δίδαξαν εξακολουθώ να τα διδάσκω σε ελεύθερους δύτες και υποβρύχιους κυνηγούς, με την ελπίδα ότι αυτοί θα τα διδάξουν στη συνέχεια στα παιδιά τους.

Το ψαροτούφεκο είναι η πιο βιώσιμη μέθοδος αλιείας: Ένας από τους κυριότερους λόγους είναι ότι βασίζεται στην επιλεκτικότητα σε ότι αφορά το είδος, το μέγεθος και την ποσότητα των αλιευμάτων. Έχει επίσης τις λιγότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, χωρίς παράπλευρα αλιεύματα, δεν χρειάζεται δόλωμα, πραγματοποιείται σχεδόν χωρίς καμία απώλεια αλιευτικών εργαλείων, ουσιαστικά χωρίς επιπτώσεις για τα αλιεύματα που βρίσκονται εκτός ασφαλών βιολογικών ορίων και χωρίς να προκαλεί ζημιά στο υποβρύχιο περιβάλλον. Οι ελεύθεροι δύτες που κάνουν ψαροτούφεκο χρησιμοποιούν ειδικά αλιευτικά εργαλεία και επιχειρούν βολές ακριβείας με αποτέλεσμα λιγότερα εξασθενημένα, τραυματισμένα ή αδύναμα ψάρια. Είναι, δε, υποχρεωμένοι να ακολουθούν τους αλιευτικούς νόμους και να συμμορφώνονται με τα διαχειριστικά μέτρα για τη διατήρηση συγκεκριμένων ειδών-στόχων.

ΣΦΥΡΙΔΑ
Επιστημονική ονομασία: Epinephelus aeneus
Αγγλική ονομασία: White Grouper

Ένα από τα αγαπημένα μου ψάρια σε ότι αφορά το κυνήγι αλλά και το φαγητό είναι η Σφυρίδα.

Η Σφυρίδα είναι ένα από τα πιο νόστιμα ψάρια της ελληνικής κουζίνας. Ψήνουμε στη σχάρα, σερβίρουμε με λεμόνι και ελαιόλαδο και συνδυάζουμε με ξηρό λευκό κρασί. Εναλλακτικά, η ψαρόσουπα είναι επίσης μια απολαυστική επιλογή.

Τη Σφυρίδα τη συναντά κανείς στα νερά της Μεσογείου και του ανατολικού Ατλαντικού Ωκεανού. Αυτό το ψάρι δεν είναι τόσο ευάλωτο στην αλιεία όσο ο Ροφός και έτσι μπορεί να καταναλωθεί με καθαρή συνείδηση (υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι πληροί την ελάχιστη νομική απαίτηση μήκους άνω των 45 εκατοστών).

Προετοιμάζομαι.
Παίρνω μια βαθιά ανάσα και βουτάω.
Δεν μου παίρνει πολλή ώρα να προσαρμοστώ στο υποβρύχιο περιβάλλον. Ο εγκέφαλός μου ιεραρχεί εκ νέου τις αισθήσεις μου με μεγάλη ταχύτητα. Η αναπνοή μου μέσα από τον αναπνευστήρα αντηχεί σαν τη φωνή του Bane της DC Comics, είναι κάτι όμως που ειλικρινά δεν με ενοχλεί καθόλου. Οι κυματισμοί του φωτός που διαθλάται ταξιδεύουν σε λευκές και κίτρινες ακτίνες κάτω από την επιφάνεια, ενισχύοντας την αίσθηση της κίνησης του νερού.

Κατά την κάθοδο ερευνώ τον μεσογειακό πυθμένα μέσα από τη μάσκα χαμηλού όγκου. Ο τύπος του βυθού στον οποίο η εμφάνιση της σφυρίδας αποτελεί πιθανό γεγονός, διαμορφώνεται συνήθως από βράχους οι οποίοι ξεπροβάλλουν μέσα από την άμμο ως αναπόσπαστο κομμάτι του υποστρώματος του βυθού και όχι ως ανεξάρτητες πέτρες.

Η φόρμα των βράχων είναι είτε επιμήκης, είτε στρογγυλή, με διαστάσεις που ξεκινούν από λίγα τετραγωνικά μέτρα και καταλήγουν ακόμα και σε επίπεδο αυτόνομης ξέρας. Η υφή τους είναι μαλακή, καλύπτονται από λίγα αραιά, ρομβοειδή, πράσινα φύκια, ενώ ένα λεπτό στρώμα βουρκώδους άμμου σκεπάζει τους πόρους της πέτρας.

Το προφίλ της Σφυρίδας έχει χαρακτηριστικά από τα ψάρια τα οποία ζουν στο “θαλάμι” αλλά και από τα ψάρια των “ανοιχτών νερών”. Η σύλληψή τους απαιτεί τεχνική ακρίβεια με βάση τον αυτοσχεδιασμό, τη συλλογή δεδομένων που προκύπτει από την παρατήρηση και την ανάλυση της συμπεριφοράς των ψαριών σε πραγματικό χρόνο.

Όταν κοιτάζω αυτό το όμορφο ψάρι, ένα πλάσμα γεμάτο ζωή, κάτι μέσα μου πρέπει να με καθιστά ικανό να τραβήξω τη σκανδάλη. Υπάρχει μια κυρίαρχη ενέργεια μέσα σε αυτό το ψάρι – κάτι που δεν μπορώ να αφαιρέσω ακόμα και εάν τραβήξω τη σκανδάλη, κάτι που δεν πεθαίνει ποτέ.

Για εμένα μπορεί κανείς να βιώσει αυτήν την πνευματική διάσταση που έχει το υποβρύχιο κυνήγι είτε είναι θρησκευόμενος είτε όχι. Η πνευματική αυτή διάσταση δεν εξαρτάται από ένα νεκρό ψάρι και σίγουρα δεν έχει καμία σχέση με τις υπερψαριές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή τις διαφημίσεις για ψαροτούφεκα και στολές καμουφλάζ. Το υποβρύχιο κυνήγι – ή ίσως για κάποιους, απλά η εξέλιξη ενός ελεύθερου δύτη – περιλαμβάνει την είσοδο σε ένα ξένο περιβάλλον, στο οποίο οι φυσικοί νόμοι ευνοούν εκείνους που κινούνται με αργούς ρυθμούς, είναι ήρεμοι και, πάνω απ’ όλα, ταπεινοί. Αυτή η αλλαγή προσδίδει μια αίσθηση καθαρότητας σε κάποιους ανθρώπους, καθώς και μια νέα προοπτική για ζωή.

Ακόμη και μια ημέρα χωρίς ψάρι είναι μια καλή μέρα, γιατί περνάμε χρόνο στη φύση με τους φίλους μας και κάνουμε αθλητισμό στην όμορφη θάλασσα. Σε κάθε περίπτωση, εντελώς προληπτικά, ακολουθούμε πιστά τη συμβουλή της παράδοσης: ποτέ δεν εκφράζουμε τις προσδοκίες μας για το κυνήγι, διαφορετικά τα πνεύματα θα μας ακούσουν και θα προειδοποιήσουν τα ψάρια να μείνουν μακριά! Λέμε απλά «Πάμε βουτιά!». Έχοντας κατά νου ότι οι καλοί δύτες είναι οι προσεκτικοί δύτες που βγαίνουν στη θάλασσα μόνο με ζευγάρι για ασφάλεια, μερικές φορές αρκεί απλά να ευχηθούμε «Καλή βουτιά!».

Προηγούμενο Άρθρο
«